Ewa Widaj

Wykorzystanie wybranych technik Celestyna Freineta w nauczaniu zintegrowanym.

 

Reforma oświaty postawiła przed szkołą i nauczycielem wiele nowych wymagań. Podstawowym założeniem reformy jest osiągnięcie takiej sytuacji, w której szkoła przygotowuje uczniów do zadań stawianych im we współczesnym świecie. Nauczyciel powinien więc dążyć do wszechstronnego rozwoju ucznia, do wypracowania w jego świadomości zintegrowanego systemu wiedzy, umiejętności i postaw. Aby sprostać tym wymaganiom, już od kilku lat wykorzystuję w swojej pracy elementy kształcenia alternatywnego. W głównej mierze korzystam z założeń idei edukacyjnej Celestyna Freineta. Nauczanie i wychowanie opiera się według niej głównie na aktywnym współudziale uczniów w procesie dydaktycznym, na dialogu i współpracy, tolerancji i odpowiedzialności. Pedagogika ta szanuje odrębność każdego z uczniów, uwzględnia jego potrzeby i możliwości, zapewnia aktywny udział w życiu.

Podstawową techniką szkoły freinetowskiej jest drukarnia szkolna i bardzo ściśle z nią związana gazetka szkolna, oparta na swobodnych tekstach dzieci. Wykorzystuję tę technikę bardzo często. Moje doświadczenia pokazują, że swobodny tekst jest szczególną formą ekspresji słownej, ponieważ wyzwala w dziecku głębokie pokłady inwencji twórczej. Rozwija również poczucie odpowiedzialności za własne wypowiedzi. Treść swobodnych tekstów jest zazwyczaj uwarunkowana indywidualnymi przeżyciami uczniów, związanymi z funkcjonowaniem w środowisku. Nie narzucam tematów prac - zgodnie z radami Freineta, dzieci piszą swoje teksty na kartkach, a następnie zespół klasowy wybiera najlepszy z nich. Wybrana praca zostaje (po uprzednim wspólnym dokonaniu poprawek stylistycznych, gramatycznych i ortograficznych) przepisana do zeszytów  i służy nam do dalszych ćwiczeń. Swobodne teksty dzieci, wykorzystuję również na zajęciach plastycznych i muzycznych. Dokonuję w ten sposób korelacji międzyprzedmiotowej, a także kształcę umiejętności z różnych obszarów edukacyjnych. Wspólnie z uczniami kompletujemy opowiadania w zbiory tematyczne i wydajemy w postaci antologii, które następnie rozprowadzane są wśród rodziców. Różnorodność form literackich wykorzystywanych przez uczniów jest duża. Piszą oni zarówno opowiadania, jak i krótkie baśnie czy poezje. Czasami bawimy się też w konstruowanie żartobliwych wyliczanek, czy też śmiesznych wierszyków.

Technikę tę wykorzystuję głównie do ćwiczeń słownikowych, gramatycznych czy ortograficznych. Ale jest ona również doskonałym sposobem do nawiązywania kontaktów rówieśniczych.

Moi uczniowie z ogromnym zaangażowaniem pracują również nad gazetką. Ma ona charakter czasopisma, ukazującego się cztery razy w roku szkolnym. Wspólnie ustalamy jego tematykę, dobór tekstów oraz ilustracje.

Zauważyłam ponadto, że praca ta, oprócz celów kształceniowych, wspaniale integruje zespół klasowy.

Najczęściej stosowaną przeze mnie techniką szkoły freinetowskiej jest swobodna ekspresja plastyczna. Wykorzystuję w niej naturalną chęć dzieci w młodszym wieku szkolnym do uczestnictwa w zróżnicowanych formach ekspresji plastycznej. Rysunek porusza wyobraźnię, inspiruje do dłuższych wypowiedzi. Stwarza możliwość pełniejszego wyrażenia się w twórczości, w porównaniu ze swobodnym tekstem, ponieważ język barw i kształtów jest bardziej naturalny dla małego dziecka niż język słów. Dziecko w czasie procesu twórczego przelewa na papier swoje uczucia  entuzjazm i radość, ale również obawy i lęki. Oddając się swobodnej twórczości uczeń uwalnia się od wszelkich napięć psychicznych i odkrywa swoje prawdziwe, najgłębsze "ja". Technika ta pozwala mi na bliższe poznanie moich wychowanków, ich przeżyć, sposobu reagowania na różne sytuacje, a w niektórych przypadkach nawet relacji rodzinnych. Moi uczniowie bardzo lubią uczestniczyć w podobnych zajęciach. Prace wykonują zarówno indywidualnie, jak i w zespołach. Ostateczną decyzję co do sposobu wykonania pracy, jak i wykorzystywanych technik, pozostawiam uczniom. Sugeruję tylko, które rozwiązania będą najtrafniejsze.

Przedstawione techniki opierają się na aktywnym, często spontanicznym udziale dzieci. Nie sposób wykluczyć w takiej sytuacji elementów zamieszania i chaosu, zwłaszcza wtedy, kiedy klasa jest liczna. Jednak odgórnie narzucone zasady postępowania są zazwyczaj odbierane przez dzieci jako krępowanie ich swobody.

Należy pamiętać, że współczesny świat potrzebuje ludzi kreatywnych, ambitnych, przedsiębiorczych, posiadających energię, by stawić czoło wyzwaniom i zwyciężać. Uważam, że wykorzystując chociaż częściowo założenia szkoły freinetowskiej, kształtuję indywidualny rozwój każdego z moich wychowanków, którzy na miarę swoich możliwości, zdolności zainteresowań mają szansę na sukces oraz odnalezienie własnego miejsca w rzeczywistości XXI wieku.