101. Czy nauczanie języka AC-LOGO w szkole średniej nie jest
stratą czasu?
Przesłane mi pocztą elektroniczną powyższe pytanie sugeruje
rzekomą infantylność i niepraktyczność języka programowania jakim jest AC-LOGO
opracowanego kilka lat temu dla potrzeb dydaktycznych dla szkół podstawowych i
średnich. Odpowiedź na to pytanie może być tylko negatywna m.in. dlatego, że:
1. Omawiany język uczy dobrych
nawyków strukturalnego programowania i znakomicie przygotowuje do samodzielnego przejścia do innych
języków wysokiego poziomu, pod warunkiem, że komendy pisze się w języku
angielskim. AC-LOGO czy LOGO-Komeniusz pozwala uczniom w sposób zabawowy
przyswajać podstawowe pojęcia informatyczne: programowanie strukturalne,
tworzenie procedur, posługiwanie się rekurencją i konstruowanie wymiany
parametrów pomiędzy segmentami programu.
2. Jest zrozumiały
przez początkujących programistów i bardzo przyjazny dla użytkowników. Pełna dokumentacja w języku polskim, wraz z pomocą kontekstową i przykładami znajduje się w omawianym
programie dydaktycznym i ten fakt jest ewenementem. Nie ma bowiem innego
takiego środowiska programistycznego w Polsce. Cechą charakterystyczną tego
języka jest między innymi łatwość wydzielania ciągów poszczególnych czynności i
definiowania ich jednym słowem,
którego można używać tak jak innych komend. Ten mechanizm abstrakcji został
przeniesiony do wszystkich współczesnych języków programowania.
3. Nie tworzy dużych plików i nawet kilkuletnia uczniowska
praca mieści się na jednej dyskietce.
4. Tworzone przez
uczniów pliki są tekstowe i dzięki temu nie mogą być zawirusowane i są bezpieczne dla komputera .
5. W omawianym języku można rozwiązać 100% zagadnień przewidzianych do nauczania elementów programowania
w szkołach średnich. Do niedawna w języku tym można było przesyłać
rozwiązania zadań Ogólnopolskiej
Olimpiady Informatycznej.
6. W ekstremalnych warunkach (uszkodzenie, zawirusowanie lub
brak dysku twardego) można pracować na dyskietce systemowej, dlatego, że
możliwa jest modyfikacja konfiguracji omawianego programu.
7. Przez wielu czołowych dydaktyków (Sysło, Waligórski,
Walat) język AC-LOGO (czy LOGO-Komeniusz) uważany jest jako najlepszy nie tylko do pierwszego kontaktu z programowaniem, lecz
również do sukcesywnego rozwiązywania trudnych ćwiczeń według opracowywanych
przez uczniów i nauczycieli algorytmów.
Jeżeli tą odpowiedzią rozczarowałem pytającego lub innych
czytelników, którym również nie za bardzo podoba się interpreter Ministerstwa Edukacji Narodowej jakim jest AC-LOGO, to
jest na to rada: proszę napisać swój własny interpreter w pascalu, C++ lub
innym języku programowania. Chętnie pomogę.
102. Jakie są możliwości
programu MAK w zakresie
tworzenia baz danych?
O MAK-u napisałem obszernie odpowiadając na pytanie nr 88,
dotyczące komputeryzacji zasobów bibliotecznych. Tam też podałem ogólną
charakterystykę tego programu
pozwalającego stworzyć dowolną tekstową bazę danych. W niniejszej
odpowiedzi wypunktuję najważniejsze walory programu, jednocześnie odsyłając
zainteresowanych do bibliotek publicznych, gdzie można wypożyczyć szczegółowe
opisy komputerowych aplikacji bibliotecznych.
Mak oferuje:
. zakładanie tekstowych baz danych o dowolnej strukturze
rekordów
. modyfikację struktury baz danych
. zakładanie i wypełnianie indeksów wg życzeń użytkownika
. wyszukiwanie i tworzenie podzbiorów bazy
. bieżącą aktualizację bazy danych
. import danych do bazy i eksport danych z bazy do innej
bazy lub zbiorów zewnętrznych w różnych formatach; w szczególności możliwy jest
import danych z formatu ISIS, dBase
itp.
. opracowanie raportów z bazy danych wg formatów
dostosowanych do potrzeb użytkownika
. ochronę bazy i funkcji systemu
Mak składa się
z:
. pakietu programów do zakładania i reorganizacji bazy oraz
do ustawiania standardowych parametrów systemu. Programy te pracują w trybie
konwersacyjnym, opierając się na bardzo rozbudowanych, ale prostych w obsłudze menu
. programu do wprowadzania i wyszukiwania danych z bazy
oraz programu wypożyczeń. Pracują one także w oparciu o rozbudowane menu, a ponadto są wyposażone w bardzo
rozbudowaną funkcję pomocy
. pakietu programów do edycji i wydruku raportów zgodnie z
wymaganiami użytkownika. Dla tego pakietu opracowano specjalny język służący do
opisu żądanych wydruków.
Wśród ponad 450 użytkowników systemu MAK (poza Biblioteką Narodową) należy wymienić liczne
biblioteki publiczne, pedagogiczne, uniwersyteckie oraz sieć bibliotek
kościelnych FIDES, które
wykorzystują MAK-a nie tylko do prowadzenia katalogów książek i czasopism, ale
także do ewidencji prac magisterskich itp. Kilkadziesiąt zastosowań MAK-a w
Bibliotece Narodowej obejmuje Przewodnik
Bibliograficzny (212 tys.
opisów z okresu 17 lat), Bibliografię Wydawnictw Ciągłych, BABIN,
Bibliografię Książek Podziemnych, Bibliografię
Zawartości Czasopism, Katalog Centralny Książek Zagranicznych, słownik
języka haseł przedmiotowych, zasobu czytelni, ewidencje zbiorów specjalnych
(rękopisy, pamiętniki, zbiory muzyczne, stare druki itp.) Pakiet MAK jest cały
czas udoskonalany i rozbudowany.
114. Czy wymiana plików muzycznych MP3 jest legalna?
Najczęściej
wpisywanym w internetowych wyszukiwarkach słowem nie jest już "seks"
- podaje International Federation of Phonographic Industries. Stał się nim
akronim "MP3".
Nawet jeśli przytoczona statystyka jest nieco przesadzona
to i tak wydaje się, że mamy do czynienia ze zjawiskiem niezwykłym. Oto
Internet staje się dla rzesz jego użytkowników jednym z głównych źródeł muzyki.
Gdy kilka lat temu zaczęły się pojawiać w Sieci pliki o tajemniczym jeszcze
wtedy rozszerzeniu MP3, nic nie zapowiadało dzisiejszego szaleństwa. Wiadomo
było jedynie, że zawierają one wysokiej jakości dźwięk skompresowany metodą
MPEG Audio Layer-3. Nie jest on co prawda porównywalny z jakością dźwięku CD
(wykorzystywany w formacie MP3 algorytm kompresji "obcina" niektóre częstotliwości),
jednak dla przeciętnego słuchacza zupełnie wystarczający. Format MP3 oferuje
dużą redukcję wielkości pliku. Stosunek 10:1 oznacza, że kilkuminutowy utwór w
formacie.WAV zajmie ok. 40 MB, natomiast skompresowany do MP3 - już tylko kilka
megabajtów. Pobieranie takich plików z Internetu przestaje być problemem.
Natychmiast zaczęło powstawać oprogramowanie służące do kompresowania
zawartości płyt kompaktowych, tzw. audiograbbery. Dzięki nim na zapisywalnym
nośniku CD-R można zmieścić zawartość nawet kilku płyt CD. Również programów do
odtwarzania plików MP3 napisano kilkadziesiąt - w większości typu shareware lub
freeware..W stosunkowo krótkim czasie pliki MP3 zyskały niezwykłą popularność.
Powstał cały nieformalny ruch społeczności internetowej skoncentrowany wokół
wymiany plików muzycznych. Narodziły się serwisy wyszukiwawcze, podobne do już
istniejących służących do znajdowania informacji, w których jednak zlokalizować
można jedynie pliki z rozszerzeniem MP3. Mania MP3 wykroczyła poza świat
komputerów - skonstruowano odtwarzacze przenośne i samochodowe. I wszystko
byłoby pięknie, gdyby nie... prawa autorskie. Dopóki na pliki MP3 przetwarzamy
(do użytku domowego) własną, zakupioną w sklepie płytę, jest to legalne. Gdy
zaczniemy sprzedawać płyty z utworami MP3 - złamiemy prawo. Wątpliwości
zaczynają się pojawiać w chwili, gdy udostępnimy piosenki na stronie WWW lub
nagramy na płytę CD-RW utwory pobrane z innych stron. Według jednych jest to
forma tzw. dozwolonego użytku domowego - stanowisko takie prezentuje na
przykład Andrzej Kosmala, dyrektor generalny Związku Producentów Audio i Video
(Gazeta Komputer, 5.01.1999). W takim przypadku, podobnym do nagrywania muzyki
z radia, płacimy wytwórniom muzycznym, kupując sprzęt nagrywający. Jest to
wliczone w jego cenę i wynosi ok. 3% wartości. Z podaną interpretacją nie
zgadzają się amerykańskie wytwórnie muzyczne. Stowarzyszenie wydawców
fonograficznych RIAA (Recording Industry Association of America)
twierdzi, że jakiekolwiek stosowanie formatu MP3 poza kopiowaniem własnych płyt
to piractwo. Wytwórnie muzyczne podejmują także inne działania, zmierzające do
ukrócenia nielegalnej wymiany pobieranych z Internetu klipów muzycznych. Dzięki
specjalnemu oprogramowaniu wynajdują w Internecie strony z nielegalnymi plikami
i ścigają sądownie ich właścicieli. Administratorzy serwerów z MP3 próbują się
zabezpieczać, twierdząc, że kopiowanie plików MP3 nie jest nielegalne, pod
warunkiem, że po 24 godzinach zostaną one skasowane. Związki producentów
starają się również zablokować możliwości wyszukiwania utworów muzycznych.
Trudno w tej chwili wyrokować, jak zakończy się awantura o MP3. Wydaje się, że
format ten zapoczątkował rewolucję w sposobie dystrybucji muzyki.
115. W jaki sposób komputer przetwarza informacje?
Komputery służą przede
wszystkim do przetwarzania bardzo szeroko pojmowanej informacji. Proces
przetwarzania wymaga uprzedniego wprowadzenia informacji i ich zapamiętania.
Informacje są wprowadzane do komputera najczęściej w postaci ciągów znaków,
którymi są na ogół liczby lub teksty. Zbiór akceptowanych przez komputer znaków
można traktować jako szerzej pojęty alfabet, którego zawartość i liczebność
zależy od przeznaczenia. Znaki klucza wiolinowego, pauzy i ćwierćnuty nie będą
potrzebne matematykowi, z kolei kompozytor muzyki rockowej nie skorzysta raczej
z symbolu całki czy ułamka kwadratowego. Komputery wspomagają w pracy zarówno
matematyka, jak i muzyka. Zatem alfabet informatyki powinien mieć uniwersalny
charakter i umożliwiać wyrażanie w nim wszystkich podstawowych symboli z wielu
- nieraz odległych - dziedzin życia.
Wprowadzenie do komputera znaków w nie
zmienionej postaci graficznej byłoby wygodne dla człowieka, ale wymagałoby
stosowania bardzo skomplikowanych urządzeń odczytujących, przetwarzających i
zapisujących. Dlatego każdy znak jest w komputerze kodowany, czyli otrzymuje
jednoznaczną reprezentację liczbową. Obecnie najczęściej jest używany kod ASCII
w którym określono kody 128 znaków stanowiących wspomniany wyżej uniwersalny
alfabet informatyki. Kody 128 podstawowych znaków (o wartościach od 0 do 127)
odpowiadają znakom widocznym na standardowej klawiaturze oraz znakom
sterującym. Ponadto określono kody o wyższych wartościach (od 128 do 255) i
przydzielono je m.in. znakom semigraficznym (umożliwiającym np. tworzenie
tabel) i narodowym. Zestaw tych znaków i odpowiadających im kodów na ogół
zależy od producenta komputerów oraz od kraju ich przeznaczenia.
Również liczby
wymagają w czasie komputerowego przetwarzania reprezentacji różnej od
tradycyjnej. Na co dzień posługujemy się liczbami zapisanymi w dziesiętnym
układzie pozycyjnym, zwanym po prostu układem dziesiętnym. Do przetwarzania w
nim dowolnej liczby wystarczy trzynaście znaków. Są to cyfry od 0 do 9, kropka
dziesiętna oddzielająca cześć całkowitą od ułamkowej oraz znaki minus i plus.
Taki system zapisu wartości liczbowych jest używany w komunikacji człowieka z
komputerem, ale jest on zbyt skomplikowany dla urządzeń technicznych. Dlatego w
komputerach jest stosowany najprostszy z możliwych systemów - system dwójkowy
(zwany także binarnym), w którym występują tylko dwie cyfry: zero i jeden.
Cyfry dwójkowe nazywamy bitami (bit jest także nazwą najmniejszej jednostki
informacji.) Bardzo ważne w komputerze jest oprogramowanie.
Sprzęt i
oprogramowanie to system informatyczny. Może to być albo pojedynczy komputer
kompletnie wyposażony, albo cała sieć komputerowa z jej oprogramowaniem.
Komputery mogą wykonać niemal każde
zadanie związane z przetwarzaniem informacji. W szczególności ułatwiają i
usprawniają pracę wszędzie tam, gdzie występuje jakakolwiek dokumentacja,
ewidencja, korespondencja, obliczenia, przetwarzanie tekstów i obrazów
graficznych.. Kupując komputer musimy nabyć odpowiednie programy.
Ponieważ możliwy
jest zakup składowych systemu pochodzących od różnych producentów, to pojawia
się problem zgodności sprzętu między sobą, oprogramowania między sobą i
zgodności sprzętu z oprogramowaniem. Problem kompatybilności daje się we znaki
na całym świecie, o czym świadczy angielski pesymizm, że zakupowi komputera zamiast
oczekiwanego "plug and play" (włącz i baw się), towarzyszy "plug
and pray" (włącz i módl się).
118. Czym jest informatyka i jak powstaje program komputerowy?
Informatyka to
dziedzina wiedzy i działalności zajmująca się gromadzeniem, przetwarzaniem i
wykorzystywaniem informacji (czyli różnego rodzaju danych o otaczającej nas
rzeczywistości), a ta obróbka informacji odbywa się za pomocą komputerów.
Chociaż główny nacisk w tej definicji jest położony na informację i na różne
jej aspekty, to jednak wprost lub pośrednio możemy odnaleźć w niej także
pojęcia: komputery - gdyż są to urządzenia do obróbki informacji, programowanie
- gdyż jest narzędziem umożliwiającym i usprawniającym komunikowanie się
użytkownika z komputerem, algorytmy - gdyż są tymi przepisami, według których
przekształcamy informacje, by osiągnąć zamierzony cel. Każde z wymienionych
pojęć może z kolei posłużyć do podania innej definicji informatyki. I tak,
wiele osób za najważniejsze obiekty zainteresowań w informatyce uważa komputery
wraz z całą gamą zagadnień związanych z ich projektowaniem, konstruowaniem i
wykorzystywaniem. Jest to zbyt jednostronne, techniczne spojrzenie na
informatykę. Najczęściej informatyka bywa utożsamiana z programowaniem
komputerów , a pośrednio także z językami programowania. Najtrafniejsze jest
następujące określenie informatyki: "informatyka
jest dziedziną wiedzy i działalności zajmującą się algorytmami"
Wyróżniłem tę ostatnią definicję, gdyż moim zdaniem najtrafniej oddaje
przewodnią myśl większości rozwiązań na tematy dotyczące informatyki. W tym
określeniu można odnaleźć pozostałe pojęcia stosowane do definiowania
informatyki: komputery - jako urządzenia za pomocą których są wykonywane
algorytmy, informację - jako materiał, który przetwarzają i produkują, algorytmy
i programowanie - jako metodę zapisywania algorytmów. Chociaż w tej definicji
główny nacisk położony tym razem na algorytmy, pozostałe jej aspekty są nie
mniej ważne do właściwego traktowania zarówno algorytmów, jak i całej dziedziny.
Jak już wspomniałem, program jest metodą zapisywania
algorytmów. Wyróżnia się osiem etapów w tworzeniu programu komputerowego:
1. sformułowanie zadania
2. analiza przetwarzanej informacji
3. wybór algorytmu
4. graficzne przedstawienie działań komputera
5. tłumaczenie algorytmu na język programowania
6. uruchomienie programu
7. testowanie programu
8. opracowanie dokumentacji programowej
Sformułowanie zadania pozwala m. in. ocenić czy korzystania
z komputera jest celowe i ekonomicznie uzasadnione. Analiza informacji
przetwarzanej powinna określić dane pierwotne i wtórne, a w razie potrzeby
również pośrednie w procesie ich przetwarzania. Algorytm postępowania jest to
szczegółowy, a jednocześnie uniwersalny przepis na to postępowanie. Wybór
algorytmu nie zawsze ma miejsce. Czasami istnieje już gotowy program, z którego
można skorzystać. Bywa również i tak, że nie ma algorytmu i wtedy trzeba go
stworzyć. Przewidywane czynności komputera przestawiamy w postaci tzw. schematu
blokowego. Taki schemat graficzny ułatwia pracę w następnym etapie czyli
kodowaniu przyjętego algorytmu w języku programowania. Popełnione tu błędy
eliminowane są na etapie uruchamiania programu. Testowanie zabezpiecza przed
różnymi patologiami typu zerowy dzielnik. Opracowanie dokumentacji programowej
ułatwia przyszłą eksploatację programu i ewentualną jego modyfikację.
174. Czy dzieci w wieku przedszkolnym należy wprowadzać w
świat komputerów?
Pytanie to
stawiają sobie przede wszystkim rodzice. W wielu domach pojawił się komputer i
dzieci słusznie domagają się możliwości korzystania z tego nowoczesnego
urządzenia. Niestety w większości domów jest on wykorzystywany jako uniwersalna
gra wideo, często typu "celuj i strzelaj" lub rzadziej jako
"maszyna ucząca" do sprawdzania u dzieci wiadomości z dziedziny
arytmetyki czy ortografii. Nic też dziwnego, że wiele osób obserwując takie
wykorzystanie komputera wyraża sceptycyzm i krytykuje jego stosowanie w pracy z
małym dzieckiem. Osoby te zwracają uwagę, że praca przy komputerze męczy
wzrok, powoduje agresję, głównie przez stosowanie nieodpowiednich dla
małych dzieci gier pełnych przemocy, ogranicza kontakt z ludźmi -
siedzenie przed monitorem zamiast zabawy z rówieśnikami na podwórku, uzależnia
- niektórzy rodzice z niepokojem obserwują ten szczególny kontakt własnych
dzieci z grami elektronicznymi. Jeśli chodzi o gry komputerowe, to częsta ich
krytyka wywodzi się stąd, że rodzice i nauczyciele sami w większości nie
uruchamiają gier, wobec tego nie rozumieją ich i nie potrafią o nich z
dzieckiem dyskutować. Zakazywanie wszystkiego nie jest dobrym rozwiązaniem,
zwłaszcza, że komputer jest nowoczesnym narzędziem edukacyjnym o szerokich
możliwościach zastosowań. Urządzenie to stawia jednak określone wymagania
rodzicom. To oni w konsultacji z nauczycielem powinni decydować o tym, jakie
programy będą uruchamiane na komputerze i jak długo dziecko będzie z nich
korzystać. Wypada w tym miejscu
wymienić tylko niektóre korzyści, jakie przynosi odpowiednie
oprogramowanie komputerowe. Komputer ułatwia naukę. Edukacja poprzez
zabawę stanowi jeden z ważniejszych argumentów dla zastosowań komputera w pracy
z małym dzieckiem. Wiele programów edukacyjnych wzorowanych jest na
grach. Do poprawnych treści merytorycznych dodaje się kolorowe animacje, filmy
i dźwięk. Są programy umożliwiające dzieciom kształtowanie konkretnych
umiejętności, związanych np. z rozpoznawaniem liter, czytaniem i liczeniem oraz
programy edukacyjne wspomagające rozwój umiejętności logicznego myślenia.
Komputer umożliwia dostęp do ogromnych zasobów informacji. Teoretycy
nauczania, już dawno docenili zdumiewające zdolności dzieci w wieku przedszkolnym
do chłonięcia olbrzymich ilości informacji, Dzięki, odpowiedniemu programowi
komputerowemu, te niezwykłe zdolności powinny być umiejętnie
wykorzystane. Początkowo małe dzieci mogą korzystać ze specjalnie dla nich
przygotowanych encyklopedii. Następnym krokiem będzie korzystanie z zasobów
Internetu. Rodzice i nauczyciele powinni zostać doradcami dziecka w
korzystaniu z tego nowoczesnego medium. Dziecko powinno nie tylko uczyć się
wyszukiwania informacji, ale także uczyć się ich wartościowania. Komputer
zapewnia wzajemny dialog
pomiędzy użytkownikiem, a programem, co ułatwia komunikowanie się. Dziecko
może wpływać na pracę programu, może wykonywać te funkcje, które go szczególnie
interesują lub przerywać te działania, które go nudzą. Jest to sytuacja
odmienna np. od oglądania telewizji, kiedy dziecko jest biernym obserwatorem
tego, co dzieje się na ekranie. Komputer rozwija zainteresowania, samodzielność,
dostarcza rozrywki i relaksuje. Rozumienie, jak pracuje komputer,
umiejętność pracy z różnymi programami, to ważna umiejętność. Dzięki tej
umiejętności dziecko łatwiej poradzi sobie z problemami w innych dziedzinach.
Komputer stanowi nieocenioną pomoc, szczególnie dla dzieci niesprawnych
fizycznie, czy nie nadążających w rozwoju intelektualnym za rówieśnikami. Przy
pomocy odpowiednich programów możemy przeprowadzić trening logopedyczny, pomóc
w nauce czytania i pisania. Komputer może być wówczas wykorzystany, jako bardzo
cierpliwy nauczyciel, który jest w stanie wielokrotnie powtórzyć te same
czynności, zawsze tak samo starannie i dokładnie.
Na zakończenie
kilka uwag: Pierwsze "wyprawy" to 10 minut na kolanach mamy lub taty
i wspólna wędrówka po komputerowym ekranie. Dziecko w wieku przedszkolnym nie
powinno jednorazowo przebywać przed komputerem więcej niż pół godziny.
Dzieciom w wieku wczesnoszkolnym możemy ten czas przedłużyć do 60 minut. Kontrolujmy
w jaki sposób dziecko używa komputera. Gry i programy z jakich korzysta,
koniecznie muszą być dostosowane do jego wieku.